Các giá trị xã hội, thẩm mỹ và văn hóa được lồng ghép một cách sâu sắc trong ngôn ngữ Nhật Bản. Điều này là một thách thức trong việc việc dịch từ tiếng Nhật sang các thứ tiếng khác, đòi hỏi dịch giả phải có một sự hiểu biết nhất định về văn hóa và cách sống của người Nhật. Dưới đây là 20 từ tiếng Nhật khó dịch sang các ngôn ngữ khác nhất, đồng thời có thể giúp bạn hiểu rõ hơn về văn hóa và thẩm mỹ Nhật Bản.

Thẩm mỹ Nhật Bản

Wabi-Sabi

Wabi-sabi là tinh túy của thẩm mỹ Nhật Bản, và là một trong những từ khó dịch nhất. Quan niệm về cái đẹp của người Nhật nằm ở việc đánh giá cao, trân trọng những điểm không hoàn hảo trong tự nhiên, vì tất cả những gì thuộc về thế giới tự nhiên đều vô thường và rất đẹp. Ngôi đền Ginkaku-ji ở Kyoto là một trong những ví dụ nổi bật nhất về wabi-sabi, với vẻ ngoài chưa hoàn thiện nhưng lại mang một vẻ đẹp rất tự nhiên, giản dị.

Đền Ginkaku-ji ở Kyoto là một ví dụ điển hình về wabi-sabi – vẻ đẹp đêsn từ những điều không hoàn hảo và thoáng qua (Ảnh: Richard Friedericks / Flickr)

Shibui

Shibu là thuật ngữ nói về những vẻ đẹp thu hút ẩn sâu trong sự giản dị, khắc khổ. Một cách tổng thể, đối tượng mang phong cách shibui có vẻ ngoài rất đơn giản, không phô trương, nhưng lại bao gồm các chi tiết tinh tế, cầu kỳ. Shibui duy trì một sự cân bằng đồng đều giữa các khái niệm thẩm mỹ tương phản nhau, ví dụ như thanh lịch và thô kệch, đơn giản và phức tạp…

Shibui – khí chất từ sự giản dị và tối giản

Yugen

Yugen là từ tiếng Nhật để chỉ những cảm xúc hoặc những vẻ đẹp không thể diễn đặt bằng ngôn ngữ, mà chúng ta nhận thức nó một cách sâu sắc trong tâm trí mình. Nhà soạn kịch Zeami Motokiyo mô tả yu-gen như “bóng tre phảng phất trên thân tre”, cảm giác có được khi bạn “ngắm nhìn mặt trời lặn xuống phía sau ngọn đồi phủ đầy hoa” hoặc “thơ thẩn trong một khu rừng rộng lớn mà không nghĩ đến chuyện trở ra”.

Yugen – vẻ đẹp xuất phát từ sự nhận thức những điều không thể nhìn thấy

Mono-no-Aware

Mono-no-aware (Mono-không-nhận thức) nói rằng vẻ đẹp là một khái niệm chủ quan, và sự nhaỵ cảm của chúng ta đối với thế giới xung quanh khiến cho nó trở nên tươi đẹp. Đó là nhận thức về sự vô thường, hoặc nhất thời của sự vật, và cả sự nhất thời của những niềm vui, nỗi buồn của mỗi con người. Một trong những hình ảnh đặc trưng của Mono-không-nhận thức là những cánh hoa anh đào rơi mỗi khi xuân về.

Mono-no-aware – vẻ đẹp đến từ sự nhạy cảm và nhận thức về sự vô thường của vạn vật

Komorebi

Komorebi là từ tiếng Nhật diễn tả ánh sáng mặt trời khi xuyên qua các tán cây, được tạo thành từ ký tự kanji cho cây (木), chiếu sáng qua (漏れ) và mặt trời (日).

Komorebi – ánh nắng mặt trời xuyên qua những tán cây

Các giá trị xã hội

Wa

Wa đề cập đến trật tự tự nhiên khi các thành viên của một cộng đồng phối hợp với nhau một cách hài hòa. Ở đất nước tự coi mình là một xã hội đồng nhất, sự hòa hợp được ưu tiên rất cao để không làm đảo lộn trật tự tự nhiên của mọi thứ.

Wa – sự phối hợp nhịp nhàng để mang lại những điều tốt đẹp

Omotenashi

Omotenashi thường được dịch là “lòng hiếu khách”, đây là phẩm chất chu đáo và sự quan tâm của người Nhật dành cho người khác, khi họ có thể lường trước nhu cầu của người khác và điều chỉnh hành động của mình cho phù hợp. Đây là khái niệm ra đời từ thời cổ đại, bắt nguồn từ nghi thức trà đạo, khi chủ nhà cẩn thận pha một tách trà đẹp cho mỗi vị khách. Những hành động nhỏ bé, ân cần như tặng một chiếc khăn nóng oshibori cho khách hàng ở các nhà hàng đều bắt nguồn từ omotenashi và là một trong những minh chứng cho dịch vụ khách hàng nổi tiếng thế giới của Nhật Bản.

Omotenashi – sự chu đáo có thể nhận biết được những gì người khác cần (Ảnh: Michael Allen Smith / Flickr)

Mentsu

Thường được dịch là “thể diện”, mentsu là khái niệm trong văn hóa Nhật Bản bắt nguồn từ Trung Quốc, có mối liên hệ chặt chẽ đến danh dự, thể diện và phẩm giá của một con người. Trong một tình huống xấu hổ của ai đó, mọi người xung quanh sẽ bỏ qua, hoặc giả vờ bỏ qua để giữ gìn danh dự cho người ấy.

Mentsu – thể diện ảnh hưởng đến vị thế của một người trong xã hội

Giri

Giri đề cập đến nghĩa vụ của một người đối với các cộng đồng xã hội khác nhau của họ, bao gồm gia đình, bạn bè và đồng nghiệp… Nó gắn liền với nhiều phong tục xã hội ở Nhật Bản, chẳng hạn như phụ nữ thường sẽ được tặng socola, (giri-choco) từ những đồng nghiệp nam và người quen của họ vào ngày Lễ Tình nhân.

Giri – trách nhiệm và nghĩa vụ xã hội của mỗi người

Nemawashi

Nemawashi trong tiếng Nhật có nghĩa là một quá trình đặt nền tảng cho một số thay đổi hoặc dự án được đề xuất, bằng cách nói chuyện với những người liên quan, thu thập hỗ trợ và phản hồi… Thuật ngữ này dựa trên một thực tế trong việc làm vườn, khi một rễ cây cần được chuẩn bị chu đáo trước khi đem trồng vào chậu.

Nemawashi – ý nghĩa rằng mỗi người đều sẽ “nở rộ” khi đến thời khắc của chính mình, và theo cách riêng của họ, giống như những bông hoa

Theo Christine Bagarino / The Culture Trip