Nhìn từ bên ngoài, Nhật Bản có vẻ là một quốc gia được xây dựng dựa trên sự hoàn hảo với những trật tự chuẩn mực, nhưng một triết lý lâu đời của đất nước này chính là wabi sabi – tôn vinh cả những vẻ đẹp không hoàn hảo.

Wabi sabi là gì?

Thật khó để định nghĩa một cách chính xác về wabi sabi. Bất cứ ai học tiếng Nhật cũng hiểu rằng ngôn ngữ này có cách thể hiện cảm xúc độc đáo và có nhiều từ, về cơ bản là không tìm được từ đồng nghĩa trong các ngôn ngữ khác. Wabi sabi là một trong những từ như vậy.

Wabi Sabi The Japanese Art of Finding Perfection in the Imperfect

Wabi (侘び) mô tả sự cô đơn, không phải cảm giác tiêu cực khi cô lập với người khác, mà là cảm giác dễ chịu khi ở một mình trong tự nhiên, xa rời xã hội. Nếu wabi là một người, anh ấy sẽ sống một cuộc sống khiêm nhường, tận sâu bên trong một ngọn núi, thoát khỏi những ràng buộc của đời sống xã hội. Sabi (寂び) có nghĩa là bị phong hóa, nhưng theo một cách thanh lịch, mộc mạc.

Beth Kempton, một chuyên gia văn hóa Nhật Bản và tác giả của cuốn sách Wabi sabi – thương những điều không hoàn hảo cho rằng: “Theo thời gian, từ sabi đã được sử dụng để biểu thị một vẻ đẹp sâu sắc và bình ổn, nhưng vẫn chịu sự tác động của thời gian. Một cách trực quan, chúng tôi coi chúng là sự lão hóa tự nhiên, sự phong hóa, những dấu vết xỉn màu của cổ vật.”.

Wabi sabi trong lĩnh vực thẩm mỹ

Wabi sabi từ lâu đã ảnh hưởng đến nghệ thuật và phong cách thiết kế của Nhật Bản, từ vườn zen đến nghệ thuật đồ gốm. Một trong những ví dụ điển hình nhất và thẩm mỹ wabi sabi là trong nghi thức trà đạo của Nhật Bản, nơi người ta thường sử dụng những chiếc cốc và dụng cụ không hoàn hảo, không hòa hợp với nhau. Khái niệm này cũng có một liên kết mờ nhạt tới các nghệ thuật khác như kintsugi (金継) – nghệ thuật sửa chữa đồ gốm vỡ bằng hỗn hợp vàng và sơn mài. Ý niệm cơ bản của wabi sabi chính là không có gì hoàn hảo ngay từ đầu, và kintsugi áp dụng điều này khi sửa chữa đồ vật, với ý nghĩa rằng lịch sử cũng chính là một phần trong vẻ đẹp của nó.

Kiến trúc sư Nhật Bản Rie Allison, người đã mở Mia Mia – một cửa hàng quần áo cũ trở thành quán cà phê và quán bar tại khu phố cổ Higashi Nakasaki ở Tokyo chia sẻ: “Tôi nghĩ rằng wabi sabi là tinh thần tìm kiếm và tận hưởng vẻ đẹp trong một thứ gì đó đã cũ, hoặc những dấu vết rỉ sét và những sự biến đổi không đồng nhất khác. Là một kiến trúc sư, mỗi khi cải tạo một không gian, tôi luôn xem xét vẻ đẹp của tòa nhà đã già đi trong suốt thời gian qua và sự hài hòa với những thiết kế mới, kể cả việc nó sẽ trở nên thế nào sau 50 hay 100 năm nữa.”

Khái niệm này cũng được áp dụng trong ngành thời trang. Giới mộ điệu đánh giá cao nét cổ điển trong mỗi sản phẩm may mặc, chẳng hạn như ở khu vực thời thượng Shimokitazawa của Tokyo, có vô vàn cửa hàng với các sản phẩm đã có từ lâu đời, và khách hàng luôn sẵn sàng trả tiền cho lịch sử, hay nói cách khác là độ tuổi của chúng.

Wabi sabi là chiếc áo khoác cũ nhưng bạn không thể nào vứt đi. Bạn yêu thích cái cổ áo rách rưới và những miếng vá mỏng vì chúng đem lại cảm giác cá tính, là một thứ không thể tạo ra một cách nhân tạo trong các nhà máy hay các dây chuyền sản xuất hàng loạt.

Wabi Sabi The Japanese Art of Finding Perfection in the Imperfect

Wabi sabi trong văn hóa Nhật Bản

Khái niệm wabi sabi đã thấm nhuần trong cuộc sống hàng ngày của người dân Nhật Bản. Marie Kondo, một tác giả nổi tiếng và một chuyên gia trong lĩnh vực dọn dẹp, sắp xếp đồ đạc cũng được truyền cảm hứng từ triết lý này. Cô luôn khuyến khích mọi người dành một chút thời gian để “cảm ơn” những món đồ cũ vì thời gian đã đồng hành cùng nhau trước khi vứt chúng đi.

Sự trân trọng dành cho thời gian và những giá trị của nó là một yếu tố quan trọng trong việc giữ gìn các truyền thống quốc gia. Ở Nhật Bản, trà đạo là một ví dụ như vậy. Người Nhật sử dụng các vật dụng thủ công, mộc mạc, nghi lễ phụ thuộc vào wa (私) – sự hài hòa trong bối cảnh. Các vị khác, mùa trong năm, tình huống và thời gian trong ngày là những điều tác động đến nghi lễ. “Trong một buổi trà đạo, chúng tôi không cần phải phụ thuộc vào những dụng cụ đắt tiền. Điều quan trọng nhất chính là cảm xúc và trải nghiệm về sự hiếu khách của chủ nhà.” – theo Tomoko Kamono, một người đã điều hành các nghi lễ trà đạo trong suốt 5 năm.

Nguồn gốc của wabi sabi đến từ đạo lý Phật giáo về “Ba dấu hiệu của sự tồn tại”. Đạo lý đầu tiên là chấp nhận sự vô thường – một nguyên tắc thường thấy trong các lễ hội Nhật Bản, với vẻ đẹp thoáng qua của thiên nhiên trong từng mùa. Đạo lý thứ hai là tìm sự an ủi trong quá trình phát triển bản thân từ những đau khổ. Và cuối cùng là sự vắng mặt của bản thân – tách biệt khỏi suy nghĩ bản thân mình là trung tâm và nhận ra răng chúng ta luôn luôn thay đổi.

Lên một chuyến tàu ở Tokyo trong giờ cao điểm, bạn sẽ dễ dàng nhận thấy những đạo lý này đã ăn sâu vào nhận thức của mọi người một cách tự nhiên. Không nói chuyện to, không gọi điện thoại, không nghe nhạc, chỉ bình tĩnh và nhìn nhận nhau. Kempton giải thích rằng người dân Nhật Bản đã lớn lên với wabi sabi, và kết quả là “đó là cách họ định vị thế giới và trân trọng những vẻ đẹp”.

Định nghĩa khó nắm bắt về wabi sabi là một phần trong chính wabi sabi. Ý nghĩa của nó là chủ quan, nhưng cũng chính điều đó làm cho nó trở nên hoàn hảo đến mức không hoàn hảo.

“Wabi sabi là cảm giác trong khoảnh khắc chúng tôi thật sự nhận thức, thật sự trân trọng – một khoảnh khắc hoàn hảo trong thế giới không hoàn hảo. Chúng tôi sẵn lòng nuôi dưỡng nó bằng sự chú ý đến những chi tiết nhỏ và uơm mầm những niềm vui.” – Kempton chia sẻ.

Theo Lucy Dayman / The Culture Trip
Ảnh: Michael Driver / Culture Trip